Elke aflevering wordt opgehangen aan een visual. In de visual maak ik in één afbeelding het onderwerp duidelijk. Als je minder bekend bent met het onderwerp kun je eerst de bijbehorende sleutelbegrippen lezen. Als je meer wilt weten kijk dan vooral de video en lees het blogbericht!

1. Visual

2. Video

3. Verrijken voor iedereen - Wat en waarom?

Wat is verrijking?

Verrijking is een vorm van differentiëren. De definitie van differentiëren die ik in mijn video’s gebruik is de volgende:

Differentiëren is het koppelen van leerinhoud en leeractiviteiten aan de leerling op een manier die doorlopende groei mogelijk maakt.1

Veel docenten weten wat differentiëren is en ook wat het nut van differentiëren is. Maar uit onderzoek blijkt dat het in de praktijk nog (te) weinig wordt toegepast.2 Veelgenoemde redenen om niet te differentiëren zijn gebrek aan tijd, gebrek aan middelen, gebrek aan vaardigheid, gebrek aan goede voorbeelden en zorgen om het klassenmanagement. Dit zijn heel begrijpelijke redenen, maar het is wel jammer!

Waarom is verrijking belangrijk?

Wanneer er gedifferentieerd wordt is dat, vooral op scholen voor Voortgezet Onderwijs, vaak in de vorm van convergente differentiatie3 waarbij voor de hele groep dezelfde doelen zijn gesteld, en er gedifferentieerd wordt om alle leerlingen te helpen die minimale lesdoelen te behalen. Door middel van scaffolding en andere hulp op maat werken leerlingen op hun eigen manier of niveau toe naar het einddoel.

Maar wat doet het met een leerling als die in een klas zit waar convergent gedifferentieerd wordt, en hij of zij heeft de minimumeis aan het begin van de les al behaald? Heeft die dan nog iets aan de differentiatie? Eén studie vond zelfs dat leerlingen met kenmerken van begaafdheid soms al 40-50% van de aangeboden stof van een heel leerjaar bij aanvang van dat leerjaar al beheersen.4 Op die manier komen zij, ondanks differentiatie, nauwelijks toe aan leerervaringen.

Verrijking is juist gericht op het verwijderen van het plafond van de gezamenlijke leerdoelen en de leerling meer op individueel niveau te ontmoeten waar hij of zij is. Bij divergente differentiatie kunnen naast inhoud, product, proces, tempo, instructie en ondersteuning ook de leerdoelen per leerling verschillen.5 Hierdoor kunnen leerlingen die al aan het minimumdoel voldoen naar een ander doel toewerken.

We weten namelijk dat om te groeien, kinderen passend uitgedaagd moeten worden om leerervaringen te hebben.6 Het gevaar van gebrek aan uitdaging en leerervaringen is dat leerlingen zich gaan vervelen en dat hun motivatie daalt. Dit kan, op den duur, leiden tot onderpresteren, een lager zelfbeeld, onttrekken aan onderwijs of ongewenst gedrag in de klas.7

Verrijking is dus van groot belang voor kinderen met kenmerken van begaafdheid, maar het is van nut voor álle leerlingen.

Verrijking voor alle leerlingen

Het is verleidelijk om te denken dat alleen begaafde leerlingen of snelle leerlingen in staat zijn tot hogere-orde denken.8 Sommige leerlingen hebben weliswaar meer tijd nodig om zich leerstof eigen te maken, maar dit betekent niet dat zij niet in staat zijn tot hogere-orde denken. Het ontwikkelen van verrijkingsmateriaal dat complex is en het hogere-orde denken bevordert is dus van nut voor de ontwikkeling van álle leerlingen

Daarnaast gaat verrijking niet alleen over denkniveau, maar kunnen ook de voorkennis, interesses en leervoorkeuren van leerlingen meegenomen worden.9 Het is voor alle leerlingen motiverend om te werken aan opdrachten met het juiste uitdagingsniveau, en die aansluiten bij je interesses en leervoorkeuren. Vanuit de zelfdeterminatietheorie van Ryan en Deci10 weten we dat onder andere de basisbehoeften relatie, verbondenheid en autonomie een rol spelen in de taakmotivatie van leerlingen. Op het juiste niveau uitgedaagd worden kan het gevoel van competentie bevorderen, en aansluiten bij interesses en leervoorkeuren kan het gevoel van competentie en relatie bevorderen: leerlingen die passende verrijking krijgen voelen zich wellicht meer gezien, en ook meer in staat om zich stof eigen te maken.

Ten slotte is het belangrijk om stil te staan bij het feit dat nog lang niet elke leerling met kenmerken van begaafdheid wordt herkend en erkend. Vooral leerlingen uit traditioneel minder bevoordeelde groepen zoals meisjes, leerlingen met een lagere sociaal-economische status en kinderen met een migratieachtergrond krijgen daardoor soms geen passend onderwijs.11 Door in de reguliere les verrijking te bieden kunnen deze leerlingen ook hun leerpotentieel laten zien, zodat we hen hopelijk beter in beeld kunnen krijgen.

Kortom, genoeg redenen om aan de slag te gaan met verrijking in je les. En dat hoeft echt geen enorme klus te zijn: één activiteit, in één les, van één klas is al een begin. In aflevering twee neem ik jullie mee in de eerste praktische stappen om dit te gaan uitproberen, maar voor nu kun je alvast aan de slag met een reflectie op je praktijk als voorbereiding daarop.

4. Reflectie op je praktijk

Onderstaande vragen zou je na het lezen van dit blog en/of het kijken van de video zelf kunnen beantwoorden, of met collega’s kunnen bespreken. Wil je een antwoord delen? Ga dan naar de chat of plaats het in de comments!

1. Welke leerlingen in mijn klas zijn nu eigenlijk al “klaar” aan het begin van de les, en wat gebeurt er op dit moment met hun leertijd?
   Met andere woorden: waar zie ik mogelijk ‘plafonds’ in mijn aanbod? Heb ik deze leerlingen in beeld?

2. Waar in mijn bestaande lesontwerp zou verrijking logisch kunnen aansluiten?
   Zonder dat het een losstaand of extra programma hoeft te worden.

3. Wat ervaar ik zelf als de grootste belemmering om meer verrijking te bieden?
   Gaat het vooral om tijd, middelen, vaardigheden, overtuigingen, of iets anders?

4. Welke aannames heb ik over welke leerlingen toe zijn aan verrijking?
   En hoe sturen deze aannames mijn didactische keuzes?

5. Welke eerste, kleine stap kan ik zetten om meer passende uitdaging te bieden?
   En wat heb ik nodig om die stap ook daadwerkelijk te zetten?

Welkom! Fijn dat je er bent. Mijn naam is Froukje en op deze Substack neem ik je mee in de wereld van verrijken in de les. Omdat verrijking geen luxe is, maar een noodzaak voor álle leerlingen. In de komende afleveringen zal ik je uitleggen waarom dat zo is, hoe je makkelijk met verrijking kunt beginnen, en welke tools en principes je kunt gebruiken.

1. Wie ben ik?

Ik ben Froukje Henstra. Sinds 2010 sta ik voor de klas als docent Engels, en sinds 2024 ben ik in opleiding tot ECHA hoogbegaafdheidsspecialist aan de RITHA opleiding in Nijmegen. Vanuit mijn eigen ervaring als docent, leerlingbegeleider, ouder van- en zelf iemand met kenmerken van begaafdheid weet ik hoe belangrijk het is dat leerlingen met kenmerken van begaafdheid passend aanbod krijgen op school. Met Allemaal Verrijking hoop ik docenten en hun leerlingen daarmee een stukje op weg te helpen.

2. Wat vind je op Substack?

Hier plaats ik elke paar weken nieuwe afleveringen die jou op weg helpen met verrijking in je les. Sommige afleveringen bieden achtergrondinformatie, andere afleveringen bespreken hoe je stap voor stap zelf aan de slag kunt, welke tools je kunt gebruiken, of hoe je verder kunt met verrijken als je de basis al goed op orde hebt. Ik richt me met name op docenten VO, maar de meeste informatie kun je als docent in het PO of HO ook gebruiken. Alle lessen zijn zo goed mogelijk onderbouwd met (recente) wetenschappelijke kennis.

Als je Subscriber wordt (dat kost niets) krijg je elke nieuwe aflevering automatisch in je inbox. In het archief vind je overigens ook alle oude afleveringen terug als je later binnenkomt. Wees welkom, het is nooit te laat om te beginnen!

Subscribe now

3. Hoe ziet een aflevering eruit?

• Elke aflevering begint met een praatplaat of visual die de inhoud van de aflevering visueel samenvat. Als je weinig tijd hebt kun je de visual bekijken, en je kunt hem makkelijk delen met anderen. Bij elke visual horen een aantal sleutelwoorden die te maken hebben met het onderwerp van de aflevering. Als je een onbekend begrip ziet is het zeker de moeite waard om de korte uitleg even te lezen.

• Daarnaast is er een video waarin de visual besproken wordt en waarin ik in drie tot vijf minuten kennis met je deel en je uitnodig om zelf actief mee te doen.

• Ten slotte eindigt elke aflevering met een bericht waarin de theorie uitgebreider wordt besproken en waarin je de bronvermeldingen kunt vinden.

Als je wilt kun je direct in de praktijk aan de slag met de nieuwe informatie in de praktijk door de reflectievragen te beantwoorden voor jezelf, te bespreken met collega’s of door de praktijkopdracht te doen. Ook deze leent zich goed voor het samenwerken met collega’s op je school.

Heb je (nog) geen collega’s die interesse hebben in dit onderwerp? Je kunt ook met elkaar en met mij praten over de opdrachten in de kanaal-chat of in de comments.

4. En nu…

… gaan we van start. Veel plezier met de afleveringen, deel ze vooral met iedereen die dit volgens jou ook zou moeten zien. En wist je dat Allemaal Verrijking ook op Instagram en Youtube te vinden is?

Share